Artezian nasosları

Artezian nasosları (çox vaxt dərinlik və ya dalğıc nasosları da adlanır) yerin dərin qatlarında, yüksək təzyiq altında olan yeraltı suları səthə çıxarmaq üçün layihələndirilmiş xüsusi mexanizmlərdir. Onların adi su nasoslarından fərqlənən bir çox özünəməxsus xüsusiyyətləri var.

           Artezian Nasoslarının Əsas Özəllikləri

  • Böyük dərinliklərdə işləmə qabiliyyəti: Adi səth nasosları suyu maksimum 8-9 metr dərinlikdən çəkə bildiyi halda, artezian nasosları onlarla, hətta yüzlərlə metr (məsələn, 50-300 metr və daha çox) dərinlikdən suyu rahatlıqla yuxarı vura bilir.

  • Dalğıc (Submersible) tipli konstruksiya: Bu nasoslar suyun xaricində deyil, tamamilə suyun içərisində (quyunun dibində) işləyir. Suyu aşağıdan yuxarıya doğru itələmə prinsipi ilə çalışdıqları üçün daha səmərəlidir və hava sovurma problemi olmur.

  • Çoxpilləli (Multistage) sistem: Suyu böyük dərinliklərdən dik vəziyyətdə yuxarı qaldırmaq üçün yüksək təzyiq tələb olunur. Buna görə də artezian nasoslarının daxilində ardıcıl yerləşən çoxlu sayda pərlər (pillələr) olur. Pillələrin sayı artdıqca nasosun suyu qaldırma hündürlüyü (təzyiqi) də artır.

  • Erqonomik və silindrik dizayn: Quyuların mühərrik boruları (kaşınq) dar olduğu üçün bu nasoslar uzunsov və nazik silindr formasında hazırlanır. Bazar bərzində ən çox 3 düym (3″), 4 düym (4″) və 6 düym (6″) diametrli modellərə rast gəlinir.

  • Su ilə soyuma və səssizlik: Nasos tamamilə suyun altında qaldığı üçün işləyərkən ətrafındakı su mühərriki avtomatik soyudur. Həmçinin suyun dərinliyində qaldığından səthi nasoslar kimi səs-küy yaratmır, tamamilə səssiz işləyir.

  • Korroziyaya və aşınmaya davamlılıq: Daim su mühitində və qumlu-gilli relyefdə çalışdıqları üçün gövdələri və daxili detalları yüksək keyfiyyətli paslanmayan poladdan (stainless steel), bürüncdən və ya xüsusi bərkidilmiş polimerlərdən hazırlanır.

K növ konsol nasoslar

                 K Tipli Nasosların Əsas Özəllikləri

  • Sadə və etibarlı konstruksiya: Cəmi bir işçi çarxı (pəri) olduğu üçün daxili quruluşu mürəkkəb deyil. Sökülməsi, təmiri və texniki baxımı olduqca asandır. Hətta boruları yerindən tərpətmədən daxili hissələrini dəyişmək mümkündür.

  • Giriş və çıxış istiqaməti: Maye nasosa düz qarşıdan (ox istiqamətində) daxil olur, mərkəzdənqaçma qüvvəsinin təsiri ilə sürət qazanır və yuxarıya doğru 90 dərəcəlik bucaq altında (şaquli) çıxır.

  • Maye növünə tələb: Bu nasoslar əsasən təmiz və ya çox az çirklənmiş (tərkibindəki bərk hissəciklər 0.1%-dən çox olmayan) texniki suları vurmaq üçün nəzərdə tutulub. Suyun temperaturu standart modellərdə maksimum 85°C-yə qədər ola bilər.

  • Sovurma limiti: Artezian nasoslarından fərqli olaraq, K nasosları yerin səthində quraşdırılır. Özüsovuran olmadıqları üçün suyu maksimum 5–7 metr dərinlikdən çəkə bilirlər və işə salınmazdan əvvəl daxilinə mütləq su doldurulmalıdır.

  • Geniş performans diapazonu: Çox fərqli ölçülərdə istehsal olunurlar. Kiçik bağ sahələrindən tutmuş böyük sənaye müəssisələrinə və şəhər su magistrallarına qədər hər təzyiqə uyğun modeli mövcuddur.

Çoxpilləli ÇNS nasoslar (ЦНС)

CNS (ЦНС) abreviaturası rus dilindəki “Центробежный Насос Секционный” ifadəsindən götürülüb və Azərbaycan dilində Mərkəzdənqaçma Seksiyalı Nasos (və ya çoxpilləli seksiyalı nasos) deməkdir. Bu nasoslar yüksək təzyiq (böyük hündürlüyə su vurma) tələb olunan sahələrdə istifadə edilən ən güclü sənaye avadanlıqlarından biridir.

                           ÇNS Nasoslarının Əsas Özəllikləri

  • Ultra yüksək təzyiq (Hündürlüyə vurma): Bu nasoslar suyu çox böyük məsafələrə və hündürlüklərə (məsələn, 100 metrdən 800 metrə və daha yuxarı) rahatlıqla qaldıra bilir.

  • Seksiyalı (modul) konstruksiya: Nasosun gövdəsi ayrı-ayrı seksiyalardan yığılır. Ehtiyaca və tələb olunan təzyiqə görə seksiyaların (pərlərin) sayını artırıb-azaltmaq mümkündür. Bu həm də təmiri asanlaşdırır – nasos tam sıradan çıxdıqda yalnız zədələnmiş seksiya dəyişdirilir.

  • Aksial qüvvənin kompensasiyası (Hidravlik daban): Bütün pərlər eyni istiqamətə yönəldiyi üçün val üzərində güclü bir ox boyu (aksial) itələmə qüvvəsi yaranır. Bunun qarşısını almaq və valların aşınmasını önləmək üçün CNS nasoslarında “hidro daban” (разгрузочный диск) adlı xüsusi hidravlik balans mexanizmi quraşdırılır.

  • Horizontal quraşdırılma: Çoxpilləli artezian (dalğıc) nasoslarından fərqli olaraq, sənaye tipli CNS nasosları yerin səthində, horizontal (üfüqi) vəziyyətdə xüsusi fundament üzərində quraşdırılır və böyük elektrik mühərrikləri ilə hərəkətə gətirilir.

 

İkitərəfli çıxışlı D nasoslar (Д)

Bu nasoslar çox böyük həcmdə suları (məsələn, bütöv bir şəhərin və ya zavodun suyunu) nəql etmək üçün quraşdırılan horizontal tipli nəhəng sənaye maşınlarıdır.

                  “Д” Tipli Nasosların Əsas Özəllikləri

  • Aksial qüvvələrin təbii balansı: Bu nasosların ən dahi tərəfi daxili dizaynındadır. Su pərin həm sağından, həm də solundan eyni təzyiqlə daxil olduğu üçün valı (şaftı) sağa və ya sola itələyən ox boyu (aksial) qüvvələr bir-birini neytrallaşdırır. Bu səbəbdən CNS nasoslarındakı kimi mürəkkəb balans disklərinə ehtiyac qalmır, rulonlar (podşipniklər) çox daha gec aşınır.

  • Horizontal kəsikli gövdə (Split-case): Nasosun gövdəsi horizontal xətt boyunca iki hissəyə – üst və alt qapağa bölünür. Bu dizayn texniki baxımı inanılmaz dərəcədə asanlaşdırır. Nasosun daxili hissəsini (pəri, valı, kipləşdiriciləri) təmir etmək və ya dəyişmək üçün nə elektrik mühərrikini yerindən tərpətməyə, nə də giriş-çıxış borularını sökməyə ehtiyac qalır. Sadəcə üst qapağın boltlarını açmaq kifayətdir.

  • Yüksək kavitasiya müqaviməti: Su iki fərqli kanaldan pərə daxil olduğu üçün giriş hissəsində suyun sürəti aşağı düşür. Bu da nasoslarda daxili metalları yeyib sıradan çıxaran kavitasiya (suda hava qabarcıqlarının yaranıb partlaması) hadisəsinin qarşısını alır. D tipli nasoslar suyu digər səth nasoslarına nisbətən daha yaxşı sovura bilir.

  • Yüksək Faydalı İş Əmsalı (F.İ.Ə.): Hidravlik itkilər minimuma endirildiyi üçün bu nasosların səmərəliliyi çox yüksəkdir (adətən 80-90% arası). Bu da böyük stansiyalarda ciddi şəkildə elektrik enerjisinə qənaət deməkdir.

Vertikal çoxpilləli nasos stansiyası

Vertikal çoxpilləli nasos stansiyaları (sənayedə və məişətdə daha çox Ağıllı Hidrofor Sistemləri adlanır) müasir su təchizatının ən qabaqcıl və səmərəli həllərindən biridir. Bu stansiyalar, vahid bir metal şassi (rama) üzərində şaquli (vertikal) vəziyyətdə quraşdırılmış bir neçə çoxpilləli mərkəzdənqaçma nasosunun və ağıllı idarəetmə blokunun birləşməsindən ibarətdir.

Onların əsas vəzifəsi dəyişkən su istehlakı olan yerlərdə (məsələn, çoxmərtəbəli binalarda) şəbəkədəki suyun təzyiqini daimi və sabit saxlamaqdır.

     Vertikal Nasos Stansiyalarının Əsas Özəllikləri

  • Möhtəşəm sahə qənaəti (Kompaktlıq): Bu stansiyaların ən böyük vizual və praktiki özəlliyi nasosların şaquli yerləşməsidir. Eyni gücdə olan horizontal (məsələn, CNS tipli) nasos stansiyaları ilə müqayisədə vertikal sistemlər yerdə 3-4 dəfə daha az sahə tutur. Bu, binaların dar zirzəmilərində və ya xüsusi konteynerlərdə yerləşdirmə üçün idealdır.

  • Ağıllı Tezlik Çeviricisi (İnvertor – VFD) İdarəetməsi: Müasir vertikal stansiyalar ağıllı PLC panelləri və invertorlarla təchiz olunur. Sistem borulardakı təzyiqi daim nəzarətdə saxlayır. Məsələn, binada gecə vaxtı cəmi 2 nəfər su açdıqda nasoslar çox aşağı sürətlə (minimum enerji ilə) çalışır. Səhər hamı eyni anda suyu açdıqda isə nasoslar avtomatik olaraq sürəti artırır və digər ehtiyat nasosları da dövriyyəyə salır. Bu, 40%-ə qədər elektrik enerjisinə qənaət deməkdir.

  • Kəsilməz iş rejimi və Ehtiyat sistem (Redundancy): Stansiyada adətən 2, 3, 4 və ya daha çox nasos paralel işləyir. Nasoslardan biri texniki baxıma dayandıqda və ya sıradan çıxdıqda, sistem avtomatik olaraq yükü digər nasosların üzərinə bölür. Beləcə, obyekt bir saniyə belə susuz qalmır.

  • Uzun ömür və Səssiz iş: Nasosların bütün hidravlik hissələri (gövdə, vallar və pərlər) yüksək keyfiyyətli paslanmayan poladdan (AISI 304 və ya AISI 316) hazırlanır. Şaquli dizayn sayəsində vala düşən yük bərabər paylanır, vibrasiya minimuma enir və sistem demək olar ki, tamamilə səssiz işləyir.

Drenaj nasosları

Drenaj nasosları – subasmalara məruz qalmış sahələrdən, zirzəmilərdən, quyulardan, tikinti meydançalarından və yağış suları xəndəklərindən çirkli, qumlu və ya lilli suları xaric etmək (boşaltmaq) üçün nəzərdə tutulmuş xüsusi avadanlıqlardır.

Əvvəlki sənaye nasoslarından fərqli olaraq, drenaj nasoslarının əsas üstünlüyü suyun daxilindəki bərk hissəcikləri (qum, xırda daşlar, liflər) tıxanmadan ötürə bilmək qabiliyyətidir.

               Drenaj Nasoslarının Əsas Özəllikləri

  • Bərk hissəcikləri keçirmə qabiliyyəti: Bu nasosların pərləri (işçi çarxları) xüsusi dizayna (məsələn, Vortex – burulğanlı və ya açıq tip) malikdir. Bu dizayn sayəsində nasos modelindən asılı olaraq 5 mm-dən 50 mm-ə qədər diametrdə olan qum, lil və xırda daşları borulardan rahatca keçirir.

  • Avtomatik Şamandıra (Poplavok) sistemi: Drenaj nasoslarının demək olar ki, hamısında mexaniki və ya elektron şamandıra olur. Səviyyə qalxdıqda şamandıra yuxarı qalxır və nasosu avtomatik işə salır. Su tam boşaldıqda isə şamandıra aşağı düşür və nasosu söndürür. Bu, mühərrikin quru işləyib yanmasının qarşısını alır.

  • Mobillik və asan quraşdırılma: Bu nasoslar yüngül və portativ (daşına bilən) olurlar. Üzərində xüsusi daşıma tutacağı olur. Lazım olan əraziyə sadəcə bir ip vasitəsilə salınır, çıxışına çevik şlanq bağlanır və cərəyana qoşularaq dərhal işə salınır.

  • Mühərrikin soyuması: Dalğıc tipli drenaj nasosları suyun içində işləyərkən nasosun gövdəsindən keçən soyuq su mühərriki avtomatik soyudur. Bəzi modellərdə “soyutma köynəyi” olur ki, bu da nasos tam suya batmasada belə onun qızmasının qarşısını alır.

NK tipli yağ nasoslar

NK tipli nasoslar – sənayedə və texniki ədəbiyyatda Neft və Yağ Konsol Nasosları (rusca: Насос Нефтяной Консольный) kimi tanınır. Bu nasoslar, quruluşca əvvəl bəhs etdiyimiz klassik “K” tipli su nasoslarına çox bənzəsələr də, tamamilə fərqli və aqressiv bir mühit – neft, neft məhsulları, maye qazlar, sürtkü yağları və yüksək temperaturlu karbohidrogenləri nəql etmək üçün xüsusi olaraq layihələndirilmişdir.

Yağ və yanacaqların özlülüyü, alışma təhlükəsi və temperaturu sudan fərqli olduğu üçün NK nasoslarının çox ciddi təhlükəsizlik və konstruksiya özəllikləri vardır.

             NK Tipli Yağ Nasoslarının Əsas Özəllikləri

  • Partlayışdan yüksək mühafizə (Ex-proof): Vurulan mayelər (yağ, benzin, mazut) tezalışan və partlayıcı olduğu üçün NK nasos sistemlərində istifadə olunan elektrik mühərrikləri mütləq xüsusi partlayışa davamlı zirehlə təchiz olunur. İş zamanı yarana biləcək hər hansı qığılcımın xaricə sızmasının qarşısı tamamilə alınır.

  • İkiqat kipləşdirmə (Sızdırmazlıq) sistemi: Bu nasoslarda maye sızması sadəcə israf deyil, həm də yanğın təhlükəsidir. Buna görə də NK nasoslarında adi salniklər əvəzinə ikiqat mexaniki kipləşdiricilər (double mechanical seals / двойное торцовое уплотнение) istifadə olunur. Bu kipləşdiricilər arasına xüsusi neytral maye vurulur ki, həm soyutma təmin edilsin, həm də zəhərli/yanıcı qazlar havaya qarışmasın.

  • Ekstremal temperatur davamlılığı: Standart su nasosları isti suda sıradan çıxdığı halda, NK nasosları gövdə materialından və kipləşdirici növündən asılı olaraq 0°C-dən +200°C-yə, xüsusi modifikasiyalarda isə +400°C-yə qədər qızdırılmış ağır yağları və neft qalıqlarını rahatlıqla nəql edə bilir.

  • Aşınmaya dözümlü materiallar: Nasosun daxili pərləri (işçi çarxı) və gövdəsi vurulacaq yağın kimyəvi tərkibinə uyğun olaraq çuqundan (SÇ20), karbonlu poladdan (25Л) və ya korroziyaya davamlı yüksək keyfiyyətli paslanmayan poladdan (12Х18Н9ТЛ) hazırlanır.